Logo
|
Wednesday 19th June 2024
Logo

epaper

‘उच्चरक्तचापको औषधि सेवन गर्ने भनेकै गुणस्तरीय जीवन जीउनका लागि हो’— डा. दिवाकर शर्मा

‘जीवनशैली सुधार गरेमा औषधिको उच्च डोज कम गर्न सकिन्छ’




आज विश्व उच्चरक्तचाप दिवस २०२४ । उच्च रक्तचाप सम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि र रोकथामका लागि हरेक वर्ष मे १७ मा विश्व उच्च रक्तचाप दिवस मनाइन्छ । विश्व उच्च रक्तचाप दिवस २०२४ को नारा ‘आफ्नो रक्तचाप सही रूपमा मापन गर्नुहोस्, यसलाई नियन्त्रण गर्नुहोस्, लामो समयसम्म बाँच्नुहोस्’ रहेको छ ।

डा. दिवाकर शर्मा, वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ

हाम्रो शरीरमा धमनीका पर्खालहरूमा रक्तचाप सामान्य सीमाभन्दा बढी हुँदा त्यसलाई उच्च रक्तचाप भनिन्छ । रक्तचाप १४०/९० पुगेमा उच्चरक्तचाप मानिन्छ । उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा समयमै ध्यान दिइएन भने यसले हृदयाघात र स्ट्रोकको जोखिम धेरै हदसम्म बढाउन सक्छ । त्यसैले उच्चरक्तचापको औषधि ‘जीवनभर औषधि सेवन गरिरहनुपर्छ ?’ ‘यसले मिर्गौलालगायतका शरीरका महत्वपूर्ण अंग असफल गराउने पो हो कि ?’ जस्ता प्रश्न उच्च रक्तचापको औषधि सेवन गर्ने व्यक्तिहरुबाट आइरहन्छ । तर उच्चरक्तचाप भएका व्यक्तिहरुले औषधि सेवन गर्नुपर्ने उद्देश्य भनेकै दीर्घकालीन रुपमा हार्ट फेलियर, मिर्गौला, हृदयघात, मस्तिष्कघात, आँखाको समस्या आदिबाट जोगाउन हो ।


उच्चरक्तचापका औषधिहरुले कतिपय व्यक्तिलाई सामान्य साइडइफेक्टहरु पनि गराउन सक्छन् । यदि साइड इफेक्ट भएमा सम्बन्धित चिकित्सकको निगरानीमा औषधि परिवर्तन गर्नुपर्ने हुनसक्छ वा परिवतर्न नगर्नुपर्ने पनि हुनसक्छ । उच्च रक्तचापको औषधि पेनकिलर औषधि जस्तो होइन । यो त जीवनभर खानुको उद्देश्य जीवन लम्व्याउनका लागि हो भने गुणस्तरीय जीवन जीउन पनि हो । डायविटिजको औषधि पनि त्यहि हो । जीवनशैली सुधार गरेर आएमा औषधिको डोज कम गर्न सकिन्छ । उच्च रक्तचाप नियन्त्रण भएपछि कसैकसैलाई औषधि सेवन गर्न छोडाएको पनि छ । तर त्यो संख्या धेरै छैन । औषधि सेवन बीचैमा छोडेमा उच्चरक्तचाप वा डायविटिज बिस्तारै बढ्दै जानसक्छ ।


खासगरी मुटुलाई सबैभन्दा नराम्रोसँग असर गर्ने उच्च रक्तचाप हो । उच्च रक्तचापले मुुटु सुन्निने, हार्ट फेलियर, मुटुको चालमा गडबडीको समस्या ल्याउनसक्छ । हार्ट फेलियरले कोरानरी आर्टरी डिजिज र हृदयघातलाई बढाउन सक्छ । मधुमेहले शरीरमा सुगर बढाउनेदेखि मिर्गौला, आँखा, रगतको नसा, मुटुलगायत सम्पूर्ण शरीरभर असर गर्छ । मधुमेहले मुटुको मांशपेशीमा रगत सञ्चालनमा अवरोध ल्याउने, मुटुका नसाहरु अवरुद्ध गराउने, धेरै हार्ट फेलियरको समस्या ल्याउन सक्छ । रगतमा बोसोको मात्रा बढेपछि हुने कोलस्टेरोलले मुटुलगायत शरीरका अन्य भागका रक्तनलीहरुमा ब्लकेज भएर हृदयघात गराउनसक्छ । मोटोपनले ब्लडप्रेसर, डायबिटिज, कोलेस्टेरोललगायतका समस्या बढाउँछ । यस्तो समस्याले बिस्तारै शरीरका अंगहरुमा असर गर्छ । जीवनशैलीसँग सम्बन्धित चुरोट, सूर्तिको सेवन, धेरै मध्यपान गर्ने, जंकफूडको सेवनले मुटुलाई असर गर्छ ।


जुनसुकै संक्रमणजन्य रोगले सैद्धान्तिक रुपमा मुटुमा असर गर्नसक्ने सम्भावना रहन्छ । सरुवा रोगहरुमा भाइरसजन्य रोगहरु (जस्तैः कोभिड—१९), विभिन्न ब्याक्टेरिया र परजीवीहरु आदि पर्छन् । कोभिङ—१९ ले मुख्य त घाँटी र फोक्सोमा असर गर्छ । यसले मुटुमा पनि असर गरेर मायोकार्डाइटिस गराएको पाइन्छ । साथै मुटुको मांशपेशीलाई कमजोर र मुटुको चालमा गडबडी ल्याउँछ । त्यस्तै क्षयरोगले पेरिकार्डाइटिस गराउने धेरै सम्भावना रहन्छ । सामान्य रुघाखोकी गराउने भाइरसले पनि मायोकार्डाइटिस गराएर मुटुलाई असर पार्नसक्छ । टाइफाइडले पनि मुटुमा असर पार्नसक्छ । सामान्यतः कतिपय सरुवा रोग आफैं निको हुन्छन् भने कतिपय औषधोपचारले निको पार्न सकिन्छ । तर केही समस्या आंशिक रुपमा निको हुने गर्छन् । यदि स्थायी रुपमा मायोकार्डाइटिस भएमा व्यक्तिको मृत्युसमेत हुनसक्छ ।


योग ध्यान स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुन्छन् । तर यो गर्दैमा आफूखुशी औषधि सेवन छोडन् हुँदैन । औषधि घटाउने, बढाउने, छोडाउने चिकित्सकको हातमा हुन्छ । उच्चरक्तचाप, डायविटिज, खानपान र उचित जीवनशैली, अन्य खालका जोखिम कारक आदिलाई राम्रोसँग नियन्त्रणमा राख्न सकेमा मुटु जोगाउन सकिन्छ । (डा.शर्मा ह्याम्स हस्पिटलमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।)

प्रतिक्रिया दिनुहोस्